वेखंड (Vekhand)
Botanical Name: Acorus calamus
🌿 मूलभूत माहिती
- मराठी नाव: वेखंड
- इंग्रजी नाव: Sweet Flag / Calamus
- संस्कृत नाव: वाच्छन्द (Vacha)
- कुल: Acoraceae
- वापराचा भाग: मुळ / Rhizome
- वर्ग: मसाला व औषधी वनस्पती
🧪 रासायनिक घटक (Chemical Composition)
| घटक | गुणधर्म |
|---|---|
| α-Asarone | स्नायू शांत करणारा, जंतुनाशक |
| β-Asarone | उष्णता व वेदनाशामक |
| Essential Oil | सुगंधी, Antimicrobial |
| Resins & Starch | पचन सुधारक |
🌶️ मसाल्यातील उपयोग
- स्वयंपाकात फार मर्यादित प्रमाणात सुगंधासाठी
- हर्बल पेय व औषधी मिश्रण
- सुप व करीमध्ये Aroma वाढवण्यासाठी
💪 शरीरासाठी उपयोग
- पचन सुधारते
- कफ कमी करते
- स्नायू व मेंदू शांत करणारा
- सर्दी-खोकला कमी करतो
- जखमा व सूज कमी करण्यास मदत
🌿 आयुर्वेदिक गुणधर्म
- दोष: वात-पित्त शमन
- रस: कटु, तिक्त
- गुण: उष्ण, दीपक, स्तंभक
- विपाक: कटु
🥄 वापरण्याची पद्धत
- काढा: मुळ + पाणी उकळून
- चूर्ण: मुळ कोरडे करून चूर्ण, मधासोबत घ्या
- तेल: बाह्य वापरासाठी Vekhand oil
- प्रमाण: दिवसाला 250–500 मि.ग्रॅ. (वैद्यांचा सल्ला आवश्यक)
🕉️ धार्मिक व पारंपरिक उपयोग
- पूजा, हवन व अभिषेकात वापर
- धार्मिक विधींमध्ये मानसिक शांतीसाठी
- घरातील नकारात्मक ऊर्जा दूर करण्यासाठी
🪴 उपलब्धता
वेखंड (Vekhand) रोप सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे उपलब्ध आहे.
वरील माहिती आयुर्वेदिक ग्रंथ, आधुनिक संशोधन व AI आधारित विश्लेषणावर आधारित आहे.