नागकेशर (Nagkeshar)
Botanical Name: Mesua ferrea
🌿 मूलभूत माहिती
- मराठी नाव: नागकेशर
- संस्कृत नाव: नागकेशर / नागपुष्प
- इंग्रजी नाव: Ceylon Ironwood
- कुल: Calophyllaceae
- वापराचा भाग: पुष्पकेसर (Stamens), फुले, बिया
- वर्ग: मसाला व औषधी वनस्पती
🧪 रासायनिक घटक (Chemical Composition)
| घटक | गुणधर्म |
|---|---|
| Mesuol | दाहनाशक व वेदनाशामक |
| Flavonoids | Antioxidant |
| Tannins | स्तंभक (Bleeding control) |
| Essential Oil | सुगंधी व जंतुनाशक |
| Xanthones | प्रतिजैविक गुण |
🌶️ मसाल्यातील उपयोग
- गरम मसाला व औषधी चूर्ण
- पायसम, मिठाई, काढा
- सुगंधी पदार्थ व आयुर्वेदिक औषधे
💪 शरीरासाठी उपयोग
- अतिसार व रक्तस्राव थांबवणे
- पित्तशामक
- अॅसिडिटी व पचन सुधारणा
- स्त्रियांच्या आजारांमध्ये उपयोगी
- जखमा व सूज कमी करणे
🌿 आयुर्वेदिक गुणधर्म
- दोष: पित्त-कफ शमन
- रस: कषाय, तिक्त
- गुण: शीत, स्तंभक
- विपाक: कटु
🥄 वापरण्याची पद्धत
- चूर्ण: नागकेशर पूड + मध
- काढा: नागकेशर + धायटी
- प्रमाण: दिवसाला 250–500 मि.ग्रॅ.
🕉️ धार्मिक व आध्यात्मिक उपयोग
- पूजा, हवन व अभिषेकात वापर
- शांती व शुभत्वासाठी उपयोग
🪴 उपलब्धता
नागकेशर रोप सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे उपलब्ध आहे.
वरील माहिती आयुर्वेदिक ग्रंथ, आधुनिक संशोधन व AI आधारित विश्लेषणावर आधारित आहे.