कोकम (Kokam)
Botanical Name: Garcinia indica
🌿 मूलभूत माहिती
- मराठी नाव: कोकम
- इंग्रजी नाव: Kokam
- संस्कृत नाव: कृश्णाफल
- कुल: Clusiaceae
- वापराचा भाग: फळ, पाणी, रस
- वर्ग: औषधी व खाद्य वनस्पती
🧪 रासायनिक घटक (Chemical Composition)
| घटक | गुणधर्म |
|---|---|
| Hydroxycitric acid (HCA) | वजन नियंत्रण, Lipid Metabolism |
| Garcinol | Antioxidant, Anti-inflammatory |
| Flavonoids | रोगप्रतिकारक, Antimicrobial |
| Anthocyanins | सुगंध व रंग |
| Essential Oil | सुगंधी, Antimicrobial |
🌶️ मसाल्यातील व पाककृतीत उपयोग
- सूप, रस व शरबत
- चटणी व मसाले
- सांबर, आमटी व वरणात स्वाद व रंग वाढवण्यासाठी
- गोड पदार्थात टॉंरिक म्हणून वापर
💪 शरीरासाठी उपयोग
- वजन नियंत्रणासाठी HCA प्रभाव
- पचन सुधारते, अपचन कमी करते
- हृदय व रक्तवाहिन्यांसाठी उपयोगी
- अँटीऑक्सिडंट गुणधर्म
- सर्दी-खोकला कमी करतो
🌿 आयुर्वेदिक गुणधर्म
- दोष: कफ-वात शमन
- रस: अम्ल, तिक्त
- गुण: उष्ण, दीपक, जठराग्नी सुधारक
- विपाक: अम्ल
🥄 वापरण्याची पद्धत
- रस/शरबत: कोकमाच्या फळाचे रस + पाणी + मध
- पाककृतीत: कोकमाचे तुकडे / पावडर भाजी/सूप/सांबरमध्ये
- चूर्ण: द्रव किंवा सूपमध्ये टाकून सेवन
- प्रमाण: 3–5 फळे किंवा 5–10 ग्रॅम चूर्ण
🕉️ पारंपरिक उपयोग
- उष्णऋतूमध्ये शीतलता व स्वादासाठी
- धार्मिक विधींमध्ये स्वाद व औषधी गुणधर्मासाठी
🪴 उपलब्धता
कोकम (Kokam) रोप सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे उपलब्ध आहे.
वरील माहिती आयुर्वेदिक ग्रंथ, आधुनिक वनस्पती संशोधन व AI आधारित विश्लेषणावर आधारित आहे.