राय आवळा हा आंबट चवीचा, औषधी व फळझाड प्रकारातील महत्त्वाचा वृक्ष आहे. याला स्टार गूजबेरी असेही म्हणतात. आयुर्वेदात याचा वापर पचन व रक्तशुद्धीसाठी केला जातो.
राय आवळ्याचा उगम आग्नेय आशियात मानला जातो. भारतात उष्ण व दमट भागात याची लागवड केली जाते. घरगुती बागेत लावण्यासाठी हा उपयुक्त आहे.
हा मध्यम उंचीचा, पानगळ होणारा वृक्ष आहे. चांगल्या निचऱ्याची जमीन व मध्यम पाणी आवश्यक असते. बी किंवा कलमांद्वारे लागवड केली जाते.
फळांमध्ये व्हिटॅमिन C, कॅल्शियम, फॉस्फरस व अँटीऑक्सिडंट्स आढळतात. यामध्ये सेंद्रिय आम्ले मोठ्या प्रमाणात असतात. हे घटक रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवतात.
राय आवळा पचन सुधारण्यासाठी व बद्धकोष्ठता कमी करण्यासाठी उपयोगी आहे. फळांचा रस ताप व जळजळ कमी करण्यासाठी घेतला जातो. त्वचारोगातही सहाय्यक मानला जातो.
याच्या फळांपासून लोणचे, चटणी व काढा बनवला जातो. औषधी स्वरूपात काढा व रस वापरला जातो. आंबट-तुरट चवीमुळे भूक वाढवतो.
घराच्या पूर्व किंवा उत्तर दिशेला राय आवळा लावणे शुभ मानले जाते. आरोग्य व सकारात्मक ऊर्जा वाढवणारा वृक्ष मानला जातो.
चंद्राशी संबंधित मानला जाणारा हा वृक्ष कर्क व मीन राशीस अनुकूल मानला जातो. मानसिक शांती व आरोग्य वृद्धीसाठी उपयोगी समजला जातो.
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे राय आवळ्याची रोपे उपलब्ध आहेत.