मराठीत या वनस्पतीस पान फुटी म्हणतात. संस्कृतमध्ये पर्णबीज व जीवनदायी अशी नावे आहेत. इंग्रजीत याला Air Plant किंवा Miracle Leaf म्हणतात. याचे शास्त्रीय नाव Bryophyllum pinnatum असून हे क्रॅसुलेसी (Crassulaceae) कुलातील आहे.
पान फुटीचा उगम आफ्रिकेत झाला असला तरी भारतात ती सर्वत्र आढळते. घरगुती कुंड्यांमध्ये ही वनस्पती मोठ्या प्रमाणावर लावली जाते. उष्ण व मध्यम हवामानात ती सहज वाढते.
पान फुटी ही रसाळ व बहुवर्षायू वनस्पती आहे. पानांच्या कडा फुटून नवीन रोपे तयार होतात. कमी पाणी व साध्या जमिनीतही ही वनस्पती चांगली वाढते.
या वनस्पतीमध्ये बुफॅडिएनोलाइड्स, फ्लॅव्होनॉइड्स, टॅनिन्स व सेंद्रिय आम्ले आढळतात. हे घटक दाहशामक व जंतुनाशक गुणधर्म देतात. मूत्रविकारांवर प्रभावी मानले जातात.
आयुर्वेदात पान फुटीचा उपयोग मुतखडा, मूत्रदाह व सूज यावर केला जातो. पानांचा रस औषध म्हणून वापरतात. जखमा व भाजल्यावर याचा लेप उपयुक्त ठरतो.
पान फुटीचा रस किडनी स्टोनसाठी घरगुती औषध म्हणून प्रसिद्ध आहे. कानदुखीमध्ये पानांचा रस उपयोगात आणतात. सूज व वेदना कमी करण्यास मदत होते.
पान फुटी ही जीवनशक्ती वाढवणारी वनस्पती मानली जाते. घरात ठेवल्यास सकारात्मक ऊर्जा वाढते. आरोग्य व संरक्षणाचे प्रतीक मानले जाते.
पान फुटीचा संबंध चंद्र ग्रहाशी सांगितला जातो. कर्क व मीन राशींसाठी ही वनस्पती लाभदायक मानली जाते. भावनिक संतुलनासाठी उपयुक्त आहे.
घराच्या उत्तर किंवा पूर्व दिशेला पान फुटी ठेवणे शुभ मानले जाते. हे झाड आरोग्य व शांती वाढवते. नकारात्मक ऊर्जा कमी करण्यास मदत करते.
लोकवैद्यकात पान फुटीचा वापर अनेक पिढ्यांपासून केला जात आहे. आयुर्वेदिक परंपरेत तिला जीवनदायी वनस्पती मानले जाते. घरगुती उपचारांमध्ये तिचे विशेष स्थान आहे.
पान फुटी ही सहज वाढणारी व बहुउपयोगी औषधी वनस्पती आहे. प्रत्येक घरात असावी अशी ही वनस्पती मानली जाते. सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे पान फुटीची रोपे उपलब्ध आहेत.