मराठीमध्ये या वनस्पतीस नोनी असे म्हणतात. इंग्रजीत तिला Noni Fruit किंवा Indian Mulberry म्हणतात. याचे शास्त्रीय नाव Morinda citrifolia आहे. ही वनस्पती रुबिएसी (Rubiaceae) कुलातील आहे.
नोनीचा उगम आग्नेय आशिया व पॅसिफिक बेटांमध्ये मानला जातो. भारतात ती किनारी व उष्ण प्रदेशात नैसर्गिकरीत्या वाढते. महाराष्ट्र, केरळ व तामिळनाडूमध्ये लागवड आढळते.
नोनी हे मध्यम आकाराचे सदाहरित झाड आहे. हलकी ते मध्यम जमीन व चांगला निचरा आवश्यक असतो. कमी पाण्यातही झाड चांगले तग धरते व वर्षभर फळधारणा करते.
नोनीमध्ये स्कोपोलेटिन, डॅमनॅकॅन्थॉल, मोरिंडिन व अँथ्राक्विनोन्स आढळतात. यामध्ये अँटिऑक्सिडंट्स व जीवनसत्त्व C मुबलक प्रमाणात असते. हे घटक शरीरशक्ती वाढवण्यास मदत करतात.
आयुर्वेदात नोनीचा उपयोग रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी केला जातो. सांधेदुखी, मधुमेह व पचनविकारांमध्ये तो उपयुक्त मानला जातो. नोनी रस व चूर्ण स्वरूपात वापर प्रचलित आहे.
नोनी शरीरातील दाह कमी करण्यास मदत करतो. नियमित सेवनाने थकवा कमी होतो व ऊर्जा वाढते. त्वचा विकारांवरही नोनी फायदेशीर ठरतो.
नोनीला शुद्धीकरण करणारी वनस्पती मानले जाते. ध्यान व योगसाधनेदरम्यान याचा उपयोग मानसिक स्थैर्यासाठी केला जातो. सकारात्मक ऊर्जा वाढवण्यासाठी नोनीचे झाड उपयुक्त मानले जाते.
नोनीचा संबंध चंद्र व गुरू ग्रहाशी जोडला जातो. कर्क व मीन राशीच्या लोकांना याचा विशेष लाभ होतो असे मानले जाते. मानसिक शांततेसाठी नोनी उपयुक्त आहे.
घराच्या पूर्व किंवा ईशान्य दिशेला नोनीचे झाड लावणे शुभ मानले जाते. हे झाड वातावरणातील नकारात्मक ऊर्जा कमी करते. आरोग्य व समृद्धीसाठी उपयोगी ठरते.
प्राचीन पॉलिनेशियन संस्कृतीत नोनीला पवित्र मानले जात होते. आयुर्वेदिक ग्रंथांमध्ये याचा उल्लेख आरोग्यवर्धक फळ म्हणून आढळतो. दीर्घायुष्याशी याचा संबंध सांगितला जातो.
नोनी आज जागतिक स्तरावर औषधी फळ म्हणून प्रसिद्ध आहे. नैसर्गिक पद्धतीने वाढणारे झाड असल्याने त्याचे औषधी मूल्य अधिक आहे. योग्य लागवडीने चांगले उत्पादन मिळते.
नोनीचे रोप सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे उपलब्ध आहे. शेतकरी व औषधी वनस्पती प्रेमींकरिता दर्जेदार रोपे येथे मिळतात. अधिक माहितीसाठी संपर्क साधावा.