ईलायची

नावे

मराठी: वेलची / ईलायची
संस्कृत: एला
इंग्रजी: Green Cardamom
शास्त्रीय नाव: Elettaria cardamomum

उगम व प्रसार

ईलायचीचा उगम दक्षिण भारतातील पश्चिम घाटात झाला आहे. आज भारत, श्रीलंका, ग्वाटेमाला व आग्नेय आशियात लागवड होते.

वनस्पती वाढ व स्वरूप

ही बहुवर्षायू, औषधी व मसाल्याची वनस्पती असून 2–4 मीटर उंच वाढते. फळांमध्ये सुगंधी बिया असतात.

रासायनिक घटक (अंदाजे)

• 1,8-Cineole – 20–30%
• α-Terpinyl acetate – 30–45%
• Limonene – 5–8%
• Linalool – 2–5%
• Essential oils – 4–8%

आयुर्वेदिक उपयोग

• पचन सुधारणा व गॅस कमी करणे
• तोंडातील दुर्गंधी नष्ट करणे
• श्वसनविकार व खोकल्यावर उपयुक्त

उदाहरणे:
1) वेलची चूर्ण + मध
2) वेलची काढा
3) चहा / दूधात वेलची

आध्यात्मिक व धार्मिक उपयोग

पूजेमध्ये प्रसाद व सुगंधासाठी वेलची वापरली जाते. सात्त्विक गुण वाढवणारी वनस्पती मानली जाते.

वास्तु / शास्त्र उपयोग

स्वयंपाकघरात वेलची ठेवल्यास सकारात्मक ऊर्जा व सुगंध टिकतो असे मानले जाते.

राशी – नक्षत्र संबंध

शुक्र व बुध ग्रहाशी संबंधित. वृषभ, तुला व मिथुन राशींसाठी शुभ.

दुर्मिळता व महत्त्व

उच्च प्रतीची हिरवी वेलची मौल्यवान मसाला असून "मसाल्यांची राणी" म्हणून ओळखली जाते.

सुभाषित

"सुगंधोऽपि गुणज्ञानं वर्धयति जीवनम्।"

उपलब्धता

ईलायची रोप सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे उपलब्ध आहे.

ही माहिती AI द्वारे तयार केलेली आहे.