१) मराठी नाव

दालचिनी / तज / तजपत्री साल

२) इंग्रजी नाव

True Cinnamon / Ceylon Cinnamon

३) शास्त्रीय नाव

Cinnamomum verum

४) रासायनिक घटक

• Cinnamaldehyde — 60–75% • Eugenol — 5–10% • Linalool — 6–8% • Coumarin — नगण्य (Ceylon type मध्ये अतिशय कमी) • Caryophyllene — 1% • Manganese, Iron & Calcium

५) उत्पत्ती / Origin

श्रीलंका हे मूळ स्थान; म्हणून यास *Ceylon Cinnamon* म्हणतात.

६) वनस्पती वाढ माहिती

• 6–10 मीटर उंच झाड • हिरवी, चमकदार पाने • हलकी ते मध्यम पावसाची आवश्यकता • सेंद्रिय, चिखल धरून ठेवणारी जमीन आवडते • साल 2–3 वर्षांनी काढतात

७) विशेष उपयोग

• मसाल्यांमध्ये सर्वात महत्त्वाचा घटक • नैसर्गिक सुगंध • प्रतिजैविक व जंतुनाशक गुण • वजन कमी करण्यास उपयुक्त

८) आध्यात्मिक उपयोग

• संपत्ती आकर्षित करणारी सुगंधी वनस्पती • घरात दालचिनी ठेवणे शुभ मानले जाते • यज्ञ-हवनात दालचिनी अत्यंत पवित्र सुगंधासाठी वापरतात

९) आयुर्वेदिक उपयोग

• वात-कफ शमन • पचन सुधारक • रक्ताभिसरण वेगवान करणारे • प्रतिकारशक्ती वाढवते तीन आयुर्वेदिक तयारी:

१) दालचिनी-आले काढा — सर्दी/खोकला २) दालचिनी मध मिश्रण — वजन नियंत्रण ३) दालचिनी तेल — वेदनाशामक व जंतुनाशक

१०) राशी / नक्षत्र उपयोग

• धनु, मेष, सिंह राशीसाठी अत्यंत शुभ • मघा व पुष्य नक्षत्रात रोपण केल्यास भरघोस वाढ

११) वास्तु उपयोग

• ईशान्य दिशेत दालचिनी ठेवणे धनवृद्धीसाठी • नकारात्मक ऊर्जा कमी करते • घरातील प्रसन्नता वाढते

१२) पौराणिक संदर्भ

• प्राचीन काळात दालचिनी सुगंध देवपूजेत अनिवार्य • आयुर्वेदिक निघंटू ग्रंथांत उल्लेख

१३) वेदांतील उल्लेख

• सुगंधद्रव्ये, ‘गंध-औषधी’ वर्गात अप्रत्यक्ष उल्लेख

१४) दुर्मिळता

Cinnamomum verum (खरा श्रीलंका दालचिनी प्रकार) दुर्मिळ व मौल्यवान.

१५) महत्त्व

• जगातील सर्वोत्तम मसाला • Coumarin कमी असल्यामुळे आरोग्यास सुरक्षित • औषधी, मसाला, अत्तर उद्योगात मोठ्या प्रमाणात वापर

१६) मराठी सुभाषित

“सुगंधी आचरणाने घरही पवित्र होते.”

१७) उपलब्धता

दालचिनी (Cinnamomum verum) रोपे सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे उपलब्ध.