समुद्रफळ हा जलकिनारी व नदीकाठावर वाढणारा औषधी वृक्ष आहे. आयुर्वेदात त्याचा वापर प्राचीन काळापासून केला जातो. याला हिंदीत हिज्जल असेही म्हणतात.
हा वृक्ष भारत, श्रीलंका व आग्नेय आशियात आढळतो. विशेषतः पाणथळ व दलदलीच्या भागात नैसर्गिकरीत्या वाढतो.
हा मध्यम उंचीचा सदाहरित वृक्ष आहे. पाण्याजवळील ओलसर जमीन यासाठी उपयुक्त असते. बियाण्यांद्वारे लागवड केली जाते.
यामध्ये सॅपोनीन, फ्लॅव्होनॉइड्स, टॅनिन्स व अल्कलॉइड्स आढळतात. हे घटक औषधी गुणधर्मांसाठी कारणीभूत असतात.
समुद्रफळाचा उपयोग कृमिनाशक, सूज कमी करणारा व पचन सुधारण्यासाठी केला जातो. फळ व सालीचा काढा आयुर्वेदात वापरला जातो.
हा वृक्ष पवित्र जलाशी संबंधित मानला जातो. काही भागात नदी व जलदेवतांच्या पूजेमध्ये याचा उल्लेख आढळतो.
पाण्याजवळ लावलेला समुद्रफळ वृक्ष सकारात्मक ऊर्जा व संतुलन वाढवतो असे मानले जाते. घराजवळील जलस्रोतासाठी उपयुक्त आहे.
चंद्राशी संबंधित मानला जाणारा हा वृक्ष कर्क व मीन राशीस अनुकूल मानला जातो. मानसिक शांतता देतो अशी श्रद्धा आहे.
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे समुद्रफळाची रोपे उपलब्ध आहेत.